کتاب واژه نامه کتولی اثر پژوهشی ارزشمند محمدابراهیم نظری توسط انتشارات بنام، در ۴۰۰ صفحه و قطع رقعی منتشر شد. کتاب واژه نامه کتولی که با نگاهی عمیق به زبان، تاریخ، جغرافیا و هویت فرهنگی منطقه کتول تدوین شده، و به بررسی حیات تاریخی و اجتماعی منطقه کتول در یک هزار ساله اخیر تمرکز دارد. این کتاب حاصل سالها مطالعه منابع تاریخی، بررسی اسناد مکتوب، گزارشهای محلی و پژوهشهای میدانی در آبادیها و سکونتگاههای قدیمی کتول است.
در «واژهنامه کتولی» صرفاً با یک فرهنگ لغت ساده روبهرو نیستیم، بلکه هر واژه بهمثابه کلیدی برای فهم گذشته منطقه معرفی میشود؛ واژگانی که ریشه در وقایع تاریخی، نام آبادیها، ساختار اجتماعی، مهاجرتها، تحولات جمعیتی و حتی شرایط طبیعی و جغرافیایی کتول دارند.
نویسنده در پیشگفتار کتاب تأکید میکند که بسیاری از نامها و واژهها در طول زمان دچار تحریف، فراموشی یا برداشتهای نادرست شدهاند و این اثر تلاشی است برای بازشناسی علمی و مستند آنها. این کتاب با تکیه بر منابع تاریخی، اسناد جغرافیایی، روایتهای بومی و دادههای میدانی، به تحلیل نام آبادیها، مناطق، اصطلاحات محلی و پیوند آنها با تاریخ کهن منطقه میپردازد؛ از دورههای پیش از اسلام تا تحولات سدههای اخیر. همچنین نقش کوچها، جابهجایی جمعیت، تغییرات سیاسی و اجتماعی و تأثیر آنها بر شکلگیری واژگان و نامها، از محورهای مهم کتاب است. «واژهنامه کتولی» منبعی ارزشمند برای پژوهشگران تاریخ محلی، زبانشناسی، مردمشناسی، جغرافیای تاریخی و نیز علاقهمندان به فرهنگ بومی استان گلستان و نواحی کتول به شمار میآید و میتواند در حفظ میراث ناملموس منطقه نقشی ماندگار ایفا کند.